---
title: มาตรา 74
type: section
slug: section-74
section_number: 74
section_number_thai: ๗๔
chapter: หมวด-5-การร้องเรียน
tags: [พรบ, หมวด-5]
references:
  - section-72
  - section-73
  - section-90
related_concepts:
  - กระบวนการพิจารณาคำร้องเรียน
  - การไกล่เกลี่ย
  - คำสั่งทางปกครอง
  - การบังคับทางปกครอง
  - คำสั่งเป็นที่สุด
keywords:
  - ไม่รับเรื่อง
  - ยุติเรื่อง
  - ไกล่เกลี่ย
  - คำสั่งให้แก้ไข
  - คำสั่งห้ามกระทำ
  - บังคับทางปกครอง
  - ยึดอายัด
  - ขายทอดตลาด
  - คำสั่งเป็นที่สุด
ingested_by: claude-opus-4.7-chat
ingested_at: 2026-05-10
reviewed_by: null
schema_version: 0.4
---

# มาตรา 74

## ตัวบท

> มาตรา 74 ในกรณีที่ผู้ร้องเรียนไม่ได้ปฏิบัติให้ถูกต้องตามระเบียบที่กำหนดไว้ในมาตรา 73 วรรคสอง หรือเป็นเรื่องร้องเรียนที่ระเบียบนั้นได้กำหนดไม่ให้รับไว้พิจารณา ให้คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญไม่รับเรื่องร้องเรียนไว้พิจารณา
>
> เมื่อคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญพิจารณาเรื่องร้องเรียนตามมาตรา 72 (1) หรือตรวจสอบการกระทำใด ๆ ตามมาตรา 72 (2) แล้วรับฟังได้ว่า เรื่องร้องเรียนหรือการกระทำนั้นไม่มีมูล ให้คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญมีคำสั่งยุติเรื่อง
>
> ในกรณีที่คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญพิจารณาหรือตรวจสอบตามวรรคสองแล้วรับฟังได้ว่า เรื่องร้องเรียนหรือการกระทำนั้นเป็นกรณีซึ่งอาจไกล่เกลี่ยได้และคู่กรณีประสงค์จะให้ไกล่เกลี่ย ให้คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญดำเนินการไกล่เกลี่ย แต่หากเรื่องร้องเรียนหรือการกระทำนั้นไม่อาจไกล่เกลี่ยได้ หรือไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จ ให้คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญมีอำนาจออกคำสั่ง ดังต่อไปนี้
>
> (1) สั่งให้ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลหรือผู้ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลปฏิบัติหรือดำเนินการแก้ไขการกระทำของตนให้ถูกต้องภายในระยะเวลาที่กำหนด
>
> (2) สั่งห้ามผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลหรือผู้ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลกระทำการที่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่เจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลหรือให้กระทำการใดเพื่อระงับความเสียหายนั้นภายในระยะเวลาที่กำหนด
>
> ในกรณีที่ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลหรือผู้ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลไม่ยอมดำเนินการตามคำสั่งตามวรรคสาม (1) หรือ (2) ให้นำบทบัญญัติเกี่ยวกับการบังคับทางปกครองตามกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองมาใช้บังคับโดยอนุโลม ทั้งนี้ ในกรณีที่ต้องมีการยึด อายัด หรือขายทอดตลาดทรัพย์สินของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลหรือผู้ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลเพื่อบังคับตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง ให้คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญเป็นผู้มีอำนาจสั่งยึด อายัด หรือขายทอดตลาดทรัพย์สินเพื่อการนั้น
>
> การจัดทำคำสั่งตามวรรคหนึ่ง วรรคสอง หรือวรรคสาม (1) หรือ (2) ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่คณะกรรมการประกาศกำหนด
>
> คำสั่งของคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญ ให้ประธานกรรมการผู้เชี่ยวชาญเป็นผู้ลงนามแทน
>
> คำสั่งของคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญตามมาตรานี้ให้เป็นที่สุด
>
> ในการดำเนินการตามมาตรานี้ เมื่อผลการพิจารณาเป็นประการใด ให้คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญแจ้งให้ผู้ร้องเรียนทราบพร้อมด้วยเหตุผล และในกรณีที่ไม่รับเรื่องร้องเรียนหรือยุติเรื่องที่มีผู้มีอำนาจพิจารณาในเรื่องนั้นอยู่แล้วตามกฎหมายอื่น ให้แจ้งผู้ร้องเรียนทราบ หากผู้ร้องเรียนประสงค์จะให้ส่งเรื่องให้ผู้มีอำนาจพิจารณาในเรื่องนั้นตามกฎหมายอื่น ให้ดำเนินการตามความประสงค์ดังกล่าว และให้ถือว่าผู้มีอำนาจพิจารณาได้รับเรื่องร้องเรียนนับแต่วันที่คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญได้รับเรื่องร้องเรียนนั้น

## สรุป

มาตรานี้เป็น**กลไกหลักในการพิจารณาเรื่องร้องเรียน**ของคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญ ([มาตรา 71](https://link.pdpalawbase.com/section/71.md)) ครอบคลุม **5 ขั้น**: (1) **ไม่รับเรื่อง** — ผิดระเบียบ; (2) **ยุติเรื่อง** — ไม่มีมูล; (3) **ไกล่เกลี่ย** — ถ้าทำได้และคู่กรณีประสงค์; (4) **ออกคำสั่ง** — ให้แก้ไข/ห้ามกระทำ ภายในเวลาที่กำหนด; (5) **บังคับทางปกครอง** — ยึด/อายัด/ขายทอดตลาด ถ้าไม่ปฏิบัติตามคำสั่ง — **คำสั่งเป็นที่สุด** + **ส่งต่อให้ผู้มีอำนาจตามกฎหมายอื่น**ได้ตามคำขอของผู้ร้องเรียน

## องค์ประกอบสำคัญ

- **วรรค 1 — ไม่รับเรื่องร้องเรียน:**
  - **เหตุ 2 ประการ:**
    1. ผู้ร้องเรียนไม่ปฏิบัติตามระเบียบ ([มาตรา 73](https://link.pdpalawbase.com/section/73.md) วรรค 2)
    2. เรื่องที่ระเบียบกำหนดไม่ให้รับ
- **วรรค 2 — ยุติเรื่อง:**
  - **เหตุ:** พิจารณาตาม [มาตรา 72](https://link.pdpalawbase.com/section/72.md) (1) หรือตรวจสอบตาม [มาตรา 72](https://link.pdpalawbase.com/section/72.md) (2) แล้ว**ไม่มีมูล**
  - คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญมีคำสั่งยุติเรื่อง
- **วรรค 3 — ไกล่เกลี่ย:**
  - **เงื่อนไข 2 ข้อ:**
    1. เรื่องนั้นเป็นกรณีที่**อาจไกล่เกลี่ยได้**
    2. **คู่กรณีประสงค์**จะให้ไกล่เกลี่ย
  - **ผลของการไกล่เกลี่ย:**
    - **สำเร็จ:** ระงับข้อพิพาท
    - **ไม่อาจไกล่เกลี่ยได้ / ไม่สำเร็จ:** ออกคำสั่ง 2 ประเภท
      - **(1) คำสั่งให้แก้ไข** — สั่งให้ผู้ควบคุม/ผู้ประมวลผลแก้ไขให้ถูกต้องภายในเวลาที่กำหนด
      - **(2) คำสั่งห้ามกระทำ + สั่งให้กระทำเพื่อระงับ** — ห้ามการกระทำที่ก่อความเสียหาย หรือสั่งให้กระทำการใดเพื่อระงับ
- **วรรค 4 — บังคับทางปกครอง:**
  - **กรณี:** ไม่ปฏิบัติตามคำสั่งวรรค 3 (1) หรือ (2)
  - **กลไก:** ใช้บทบัญญัติตามกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง**โดยอนุโลม**
  - **กรณีต้องยึด/อายัด/ขายทอดตลาด:** คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญ**เป็นผู้มีอำนาจสั่ง**
- **วรรค 5 — รูปแบบคำสั่ง:**
  - คำสั่งวรรค 1, 2, 3 (1), (2) ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่คณะกรรมการ ([มาตรา 8](https://link.pdpalawbase.com/section/8.md)) ประกาศกำหนด
- **วรรค 6 — ผู้ลงนาม:**
  - ประธานกรรมการผู้เชี่ยวชาญลงนามแทนคณะ
- **วรรค 7 — ความเป็นที่สุด:**
  - คำสั่งตามมาตรานี้**เป็นที่สุด** — ไม่อุทธรณ์ในชั้นปกครองได้
- **วรรค 8 — การแจ้งและการส่งต่อ:**
  - ต้องแจ้งผู้ร้องเรียน**ทุกผลการพิจารณา**พร้อมเหตุผล
  - กรณีไม่รับ/ยุติเพราะมีผู้มีอำนาจตามกฎหมายอื่น → ผู้ร้องอาจขอให้**ส่งต่อ**
  - ส่งต่อแล้ว**นับวันที่คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญได้รับเรื่อง**เป็นวันที่ผู้มีอำนาจตามกฎหมายอื่นได้รับ — รักษาผลทางกฎหมาย เช่น อายุความ

## มาตราที่อ้างอิง

- [มาตรา 71](https://link.pdpalawbase.com/section/71.md) — โครงสร้างคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญ — องค์กรที่ใช้อำนาจตามมาตรานี้
- [มาตรา 72](https://link.pdpalawbase.com/section/72.md) — หน้าที่และอำนาจ 4 ประการ — มาตรานี้ใช้ขยาย (1), (2), (3)
- [มาตรา 73](https://link.pdpalawbase.com/section/73.md) — สิทธิร้องเรียน + ระเบียบ — ระเบียบในวรรค 2 ของ [มาตรา 73](https://link.pdpalawbase.com/section/73.md) เป็นเกณฑ์การไม่รับ/ยุติเรื่อง
- [มาตรา 90](https://link.pdpalawbase.com/section/90.md) — อำนาจสั่งโทษทางปกครอง — เชื่อมกับมาตรานี้ผ่านวรรค 4 และวรรค 6 ([มาตรา 90](https://link.pdpalawbase.com/section/90.md) วรรค 4 อ้างถึง [มาตรา 74](https://link.pdpalawbase.com/section/74.md) วรรค 4 และ 6)

## หมายเหตุ

- **5 ขั้นตอน — แสดงเป็นแผนผัง:**
  ```
  รับคำร้องเรียน
      ↓
  ผิดระเบียบ? ──── ใช่ ──→ ไม่รับเรื่อง (วรรค 1)
      ↓ ไม่
  มีมูล? ──── ไม่ ──→ ยุติเรื่อง (วรรค 2)
      ↓ ใช่
  ไกล่เกลี่ยได้ + คู่กรณีประสงค์? ──── ใช่ ──→ ไกล่เกลี่ย (วรรค 3)
      ↓ ไม่ / ไม่สำเร็จ
  ออกคำสั่ง (1) แก้ไข หรือ (2) ห้าม/ระงับ (วรรค 3)
      ↓
  ปฏิบัติตามคำสั่ง? ──── ไม่ ──→ บังคับทางปกครอง (วรรค 4)
                              ── ยึด/อายัด/ขายทอดตลาด
  ```
- **ความเป็นที่สุดของคำสั่ง — ผลในเชิงระบบ:**
  - **ไม่อุทธรณ์ในชั้นปกครองได้** (เช่น ไม่ส่งต่อคณะกรรมการ)
  - **ฟ้องต่อศาลปกครองได้** — ความเป็นที่สุดในชั้นปกครองไม่ตัดสิทธิทางตุลาการ
  - หลักการทั่วไป: คำสั่งทางปกครองที่เป็นที่สุดยังคงอยู่ภายใต้การควบคุมของศาลปกครอง
- **เปรียบเทียบกระบวนการในมาตรานี้ vs ความรับผิดทางแพ่ง ([มาตรา 77](https://link.pdpalawbase.com/section/77.md)):**
  - **มาตรานี้:** เครื่องมือทางปกครอง — บังคับให้ผู้ควบคุมแก้ไข + บังคับทางปกครอง
  - [มาตรา 77](https://link.pdpalawbase.com/section/77.md): เครื่องมือทางแพ่ง — เจ้าของข้อมูลฟ้องเรียกค่าเสียหาย
  - 2 ระบบนี้**คู่ขนาน** — เจ้าของข้อมูลใช้ทั้ง 2 ทางได้
- **การส่งต่อตามวรรค 8 — ทำไมต้องนับเวลาย้อน:**
  - เพื่อ**รักษาอายุความ** — ผู้ร้องเรียนไม่เสียสิทธิเพราะคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญใช้เวลาพิจารณา
  - ตัวอย่าง: เรื่องของ ธปท. → ถ้านับวันใหม่ตอนส่งต่อ อาจขาดอายุความตาม กม.ของ ธปท.
- **ไกล่เกลี่ย — ข้อพิจารณาเชิงปฏิบัติ:**
  - **ข้อดี:** ระงับเร็ว, รักษาความสัมพันธ์ทางธุรกิจ, ลดภาระคดี
  - **ข้อจำกัด:** ต้อง**คู่กรณีประสงค์** — ทั้งสองฝ่าย; ฝ่ายเดียวประสงค์ไม่พอ
  - คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญทำหน้าที่**ผู้ไกล่เกลี่ย** ไม่ใช่**ตัดสิน**
- **เหตุที่ต้องให้คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญสั่ง "ยึด อายัด ขายทอดตลาด" เอง (วรรค 4):**
  - กฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองโดยทั่วไปมอบให้**เจ้าหน้าที่ผู้ออกคำสั่ง**บังคับ
  - แต่คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญเป็น**คณะ** — ไม่ใช่เจ้าหน้าที่บุคคลคนเดียว
  - มาตรานี้จึงต้องระบุให้ชัดว่า**คณะ**มีอำนาจสั่งยึด/อายัด/ขายทอดตลาดได้


---

## โนดที่เกี่ยวข้อง (knowledge graph)

- [มาตรา 72](https://link.pdpalawbase.com/section/72.md)
- [มาตรา 73](https://link.pdpalawbase.com/section/73.md)
- [มาตรา 90](https://link.pdpalawbase.com/section/90.md)
- [การบังคับทางปกครอง](https://link.pdpalawbase.com/concept/administrative-enforcement.md)

ค้นทั้งคลัง: https://link.pdpalawbase.com/ask?q=<คำถาม> · สารบบทั้งหมด: https://link.pdpalawbase.com/